بسم الله الرحمن الرحیم

فقه امام شافعی (رحمه الله علیه)

مقدمه:  برادران و خواهران با ایمان! همانطور که میدانید این قسمت مربوط به فقه امام شافعی است، در واقع فقه عبارت است از مجموعه احکام و قوانین برای انجام بهتر و منظمتر عبادات الهی که اجرای صحیح آن بر هر فرد مسلمانی لازم است. مخصوصا در دوران عصر حاضر که از دروان ابتدای رسالت پیامبر (ص) فاصله گرفته و دین مان با صدها مسایل مختف آمیخته شده است.

مسایل و احکام فقهی موجد در این وبلاگ ترجمه کتاب فتح القریب نوشته شده توسط القاضی ابوشجاع احمد بن الحسین رحمة الله میباشد که ترجمه آن را نیز از استاد فقیه مرحوم علی صبار انتخاب نموده ایم که خود نیز اندکی در ترجمه آن دخل و تصرف نموده ایم برای آسان خوانی بیشتر.

این نکته را نیز یادآور شویم که فقه به ظاهر احکام عبادی میپردازد و به روح و باطن و فلسفه شریعت محمد (ص) نمی انگارد. برای فهم و درک بهتر فلسفه و بطن و نیز دلالیل احکام عبادی مانند وضو، نماز، روزه، حج و ... باید به کتابهای تفسیر یا کتابهایی که در این زمینه ها چاپ شده اند مراجعه فرمایید. (برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید به بخش معرفی کتاب این وبلاگ بروید)

قبل از مطالعه احکام فقهی ذکر چند اصطلاح ظروری است:

واجب یا فرض: و به اعمالی گفته میشود که انجام دادن آنها ضروری است و برای انجام ان پاداشی در نظر الله تعالی گرفته خواهد شد و نیز انجام ندادن آن عقوبت دارد (یعنی فرد گناه بار خواهد شد) مانند: نمازهای پنج گانه، روزه رمضان و یا پرداخت زکات

مستحب یا سنّت: عملی که انجام دادن آن ثواب و اجر آخرت دارد اما انجام ندان آن عقاب و گناهی بدنبال ندارد. مانند خواندن نماز شب، روزه غیر رمضان و  . . .

سنت مؤکده: عملی که واجب نیست و سنت است اما فرق آن با مستحب آن است که پیامبر (ص) بر انجام آن تأکیید فراوان داشته اند مانند مسواک زدن قبل از گرفتن وضو، یا خواندن نمازهای راتبه و . . .

مباح: عملی که انجام دادن و ندادن آن برابر است. مانند خرید و فروش حلال، انجام بازی فوتبال

مکروه: عملی که انجام ندادن آن بهتر از انجام دادن آن است، البته شخص با انجام دادن آن دچار گناه نمیشود اما بهتر ان است که عمل مکروه را انجام ندهد. مانند نماز خواندن در حمام

حرام: عملی که انجام دادن آن شخص را گناه بار میکند و لازم است از انجام آن دوری گزیند. مانند: خوردن گوشت سگ یا دروغ گفتن و . . .

توجه به شریعت الهی و اجرای آن برای انسان جز خیر ندارد. به زبان ساده تر وقتی خداوند ما را به انجام عملی وادار میکند یا ما را از عمل دیگر نهی میکند ایمان داشته باشید که این اوامر فقط برای سعادت انسان است. حتی از لحاظ علمی ثابت شده که بسیاری از احکام عبادی برای سلامتی انسان بسیار مفید است.

کتاب طهارت

آبهایی که پاک کردن با آنها جایز است: (هفت مورد)

1-     آب باران

2-     آب دریا

3-     آب رود یا نهر

4-     آب چاه

5-     آب چشمه

6-     آب برف

7-     آب تگرگ

و بطور کلی آبها چهار قسم است:

1-  آب مطلق: پاک و پاک کننده غیر مکروه و آن ابی است که با چیزی مخلوط نشده باشد.

2- پاک و پاک کننده و بکار بردن آن در بدن مکروه است نه در لباس و آن آبی است که بوسیله تاثیر آفتاب، گرم شده، - در منطقه گرمسیر- و در ظرف مسی، و هرگاه سرد شود کراهن آن نمایند.

3- پاک است ولی پاک کننده نیست و آن آبی است که در رفع حدث و ازاله نجاست بکار برده باشند و رنگ آن تغییر نکرده باشد. چه اگر رنگ آن تغییر کرده باشد پاک نیست. همچنین آبی که یکی از صفتهای ان (رنگ، بو، طعم) بوسیله مخلوط شدن آن با چیز پاک تغییر کرده باشد. بطوریکه به آن گفته نشود آب، اینهم پاک است ولی پاک کننده نیست، خواه تغییر آن حسی باشد یا فرضی، مانند گلابی که بوی ان نمانده و با آب مخلوط شده باشد زیرا بر فرض ماندن بوی آن، آب را تغییر میداد.

4- آب نجس: و آن آبی است که نجاست در آن افتاده باشد و آب هم کمتر از 2 کُر باشد. (مقدار 2 کُر تقریبا 500 رطل بغدادی است) و یکی از صفات سه گانه (رنگ، بو، طعم) آن تغییر نکره باشد.

فصل: پوست مردار بوسیله دباغی پاک میشود، مگر پوست سگ یا خوک و هرچه از آنها و یا یکی از آنها متولد شده باشد.

استخوان مرده و موی تمام حیوانات نجس است بجز آدم

فصل: بکار بردن ظرفهای طلا و نقره حرام است، اما بکار بردن ظرفهایی دیگر از قبیل یاقوت، درّ، مرجان و مروارید جایز است.

مسواک زدن و حکم آن: مسواک زدن مستحب است در هر حال مگر در بعدازظهر روزه دار، و در سه موقعیت بسیار پیامبر (ص) آنرا متذکر شده اند:

1-     هنگام نغییر دهان (منظور این است که مدت زمانی از دهان استفاده نشده باشد و بوی آن یبب رنج و ناراحتی دیگران شود) بواسطه حرف نزدن و یا نخوردن و ...

2-     هنگام بر خواستن از خواب

3-     هنگام بلند شدن برای نماز خواندن

وضو:

فرضها یا واجبات وضو: (شش مورد)

1-     نیت کردن موقع شستن صورت

2-     شستن صورت

3-     شستن دو دستن با آرنج

4-     مالیدن دست تر بر قسمتی از سر که آنرا مسح گویند

5-     شستن دو پا با قوزک

6-     ترتیب موارد ذکر شده (یعنی باید باید به ترتیب انجام شود و آنها را پس و پیش نکرد)

سنتهای وضو: (ده مورد)

1-     بسم الله گفتن

2-     شستن دو دست

3-     شستشوی دهان

4-     شستن بینی

5-     مسح تمام سر

6-     مسح قسمت بیرونی و درونی دو گوش با آب تازه

7-     زدن انگشتان بین موی ریش و برای شخصی که ریش ندارد شستن زیر چانه

8-     انگشت زدن بین انگشتان دست و پا برای شستشوی بهتر

9-     جلو انداختن طرف راست بر چپ و شستشوی سه بار هر عضو (سنت مؤکده)

10- موالات (شستشوی اعضا بلافاصله و پی در پی)

آنچه وضو را باطل میکند: (شش مورد)

1-     هرچه از دو راه عقب و جلو خارج شود

2-     خواب بدون استوار کردن نشیمنگاه خود

3-     رفتن عقل به سبب مستی یا خواب

4-     دست زدن زن به مرد بیگانه یا بلعکس بدون حائل یا پوشش مناسب

5-     دست زدن به عورت خود یا شخص دیگر با کف دست

6-     دست زدن به حلقه مقعدش بنا به قول جدید شافعی

غسل:

آنچه غسل را واجب میکند: (شش مورد که سه مورد بین مرد و زن مشترک است و سه مورد فقط به زنها اختصاص دارد)

1-     جماع بین زن و مرد

2-     خارج شدن منی

3-     مرگ (بجز مرگ شهید که برای آن غسل واجب نیست)

(سه مورد فقط اختصاص به زن دارد)

1-     حیض

2-     خون ولادت و زائیدن

3-     ولادت (خواه خون باشد یا نباشد)

واجبات یا فراضهای غسل: (سه مورد)

1-     نیت

2-     از بین بردن نجاست از بدن (اگر نجاست باشد)

3-     رسیدن اب به تمام موها و پوستهای بدن

سنتها یا مستحبات غسل: (پنج مورد)

1-     گفتن بسم الله

2-     گرفتن وضو قبل از غسل

3-     مالیدن دست بر بدن هنگام غسل

4-     موالات (پشت سر هم)

5-     جلو انداختن قسمت راست بدن بر قسمن چپ

غسلهای سنت: (هفده مورد) (زمانهایی که گرفتن غسل در آنها مستحب است)

1-     روز جمعه قبل از رفتن به نماز جمعه

2-     دو عید رمضان و قربان

3-     غسل برای نماز باران

4-     غسل برای نماز خسوف (ماه گرفتگی)

5-     غسل برای نماز کسوف (خورشید گرفتگی)

6-     برای کسیکه مرده را میشوید

7-     برای کافری که مسلمان میشود

8-     دیوانه ای که از حالت دیوانگی خاج میشود

9-     بیهوشی که از حالت بیهوشی خارج میشود

10- هنگام پوشیدن لباس احرام حج

11-  هنگام داخل شدن در شهر مکه

12-  برای ایستادن حاجی در عرفه

13-  برای کسیکه در "مزدلفه" شب را روز کند

14-  برای رجم کردن شیطان و پرتاب کردن سنگها در سه روز ایام التشریق (متستحب است هر روز غسل کند)

15-  برای طواف خانه کعبه

16-  برای سعی بین صفا و مروه

17-  برای داخل شدن به شهر مدینه منوره

تیمّم:

شرطهای تیمم: (شش مورد) (یعنی فقط به یکی از شش دلیل زیر میتوان از تیمم استفاده کرد و لاغیر)

1-     دارا بودن عذر سفر یا بیماری

2-     داخل شدن وقت نماز

3-     جستن آب و نیافتن آن

4-     بکار بردن آب دشوار باشد، از قبیل خطر جانی، فلج شدن عضو بدن، ترس از درنده، کوچ کردن قافله و نرسیدن به آن و . . .

5-     احتیاج به آب (یعنی آبی که موجود است فقط کفاف آشامیدن باشد)

6-     خاک پاک دارای گرد (اگر گچ یا شن با خاک مخلفوط شده باشد روا نیست)

فرضها یا واجبات تیمم: (چهار مورد)

1-     نیت

2-     مسح صورت

3-     مسح دو دست با آرنج

4-     ترتیب (اول صورت بعد دستها)

خلاصه عمل تیمم: تیمم عبارت است از مسح صورت و هر دو دست با آرنج با خاک پاک که در چیزی به کار نبرده باشد.

* تیمم هم میتواند بدل وضو باشد هم بدل غسل، و نحوۀ انجام هر دم دقیقا یکی است و تنها تفاوت آنها در نیت آنهاست، یعنی برای تییمم وضو نیت وضو و برای تیمم غسل نیت غسل میآوریم.

سنتهای تیمم: (سه مورد)

1-     گفتن بسم الله الرحمن الرحیم در ابتدا

2-     جلو انداختن طرف راست بر چپ

3-     پشت سر هم (موالات)

شرایطی که تیمم را باطل میکنند: (سه مورد)

1-     هرچه که وضو را باطل میکند موجب ابطال تیمم نیز میشود.

2-     دیدن آب در وقت غیر نماز (یعنی هنوز داخل نماز نشده است اگر آب راببیند تیمم او باطل میشود)

3-     کفر کردن

* کسیکه یکی از اعضای وضو را پانسمان کرده باشد به سبب شکستگی باید اول آنرا مسح کند، (دست تر به آن بمالد) پس از آن تیمم کرده و نماز را بخواند و اعاده (یعنی دوباره خواندن نماز) لازم نیست، در صورتیکه در هنگام پانسمان کردن وضو داشته باشد. و گرنه باید نماز را اعاده کند (یعنی دوباره بخواند).

* برای هر نماز واجب (= فرض) تیمم لازم است، یعنی کسیکه برای نماز ظهر تیمم کرده و اگرچه تیمم آن باطل نشده اما برای نماز عصر نیز باید مجددا تیمم کند. اما با یک تیمم هرچه نماز سنت بخواهد میتواند بخواند.

چند نکته در باب طهارت:

·        هرچیز از دو مجرای جلو یا عقب انسان خارج شود نجس جز منی

·        شستن یا پاک کردن کلیه بول (ادرار) و مدفوعها واجب است جز ادرار کودکی که فقط شیر میخورد (برای پاک کردن آن کافیست آب را بر محل ادرار کودک بپاشید)

·        غسل (شستن یا پاک کردن) کلیه نجاستها واجب است مگر (1) خون کم باشد. (2) چرک کم باشد (3) چیزیکه دارای خون جهنده نباشد مانند: مگس، مورچه و . . .

·        چیزیکه دارای خون جهنده نباشد هرگاه به ظرفی بیفتد آنرا نجس نمیکند.

·        همه جانورها پاکند جز سگ و خوک و هرچه  از آنها (سگ و خوک) و یا یکی از آنها متولد شده باشد.

·        همه مُردارها نجسند جز ماهی، ملخ و بنی آدم

·        ظرفیکه سگ یا خوک به داخل آن دهان گذاشته باشد واجب است 7 بار با آب شستشو داده شود و یکی از آن 7 بار از گِل هم برای چاک کردن استفاده شود.

·        شراب (یا هر مادۀ مست کنندۀ دیگر) نجس است و ظرف محتوی ان نیز نجس میشود.

از فرج زن سه نوع خون خارج میشود:

1-     خون حیض (عادت شرعی)

2-     خون نفاس (زائیدن)

3-     استحاضه

حیض خونی است که در حالت تندرستی و بدون زائیدن از فرج زن خارج میشود. نفاس خونی است که بعد از زائیدن خارج میشود (خونی که قبل از کودک و یا با آن خارج میشود نفاس نیست). استحاضه خونی است که در روزهای غیر حیض و نفاس از زن خارج میشود.

زنیکه در حیض یا نفاس باشد: (8 چیز بر او حرام است)

1-     نماز

2-     روزه

3-     خواندن قرآن

4-     دست زدن به قرآن و برداشتن آن

5-     داخل شدن به مسجد

6-     طواف بیت الله الحرام

7-     جماع (نزدیکی)

8-     استمتاع بین ناف و زانو

شخصی که وضو ندارد بر او سه مورد حرام است:

1-     خواندن نماز

2-     طواف کعبه

3-     دست زدن به قران و حمل آن

استفاده از مطالب فوق تنها با ذکر منبع جایز است

با تشکر مدیریت وبلاگ "برایه تی"